انتخابات و مردم

با توجّه به اين­كه از اهداف بلند انبياء و اولياء الهي، رساندن جامعه بشري به اوج سعادت دنيائي و اخروي بوده است، تحقّق اين هدف آرماني به اجرائي شدن دستورات الهي، و اجرائي شدن اين دستورات نيز، به تشكيل حكمت ديني وابسته است. بنابراين حكومت اسلامي در عصر ما، كه توسّط اسلام شناس و فقيه  برجسته، حضرت  امام خميني(ره) و با پشتيباني مردم پايه­گذاري شده، يكي از آرمان­هاي بلند اولياي الهي بوده است و از مميزات اين حكومت؛

1-    اسلامي بودن،

2-    مردم سالار بودن،

3-    و شايسته سالار بودن است.

در اين حكومت ارادة مردم به صورت رأي در اشكال مختلف، حاكميّت دارد، امّا تمامي شؤون حكومت، چه در قانون­گذاري و چه در اجرا و نظارت، اسلام حاكميّت دارد، به ديگر تعبير؛ حاكميّت اراده مردم، در اجرائي ساختي برنامه­هاي الهي است نه غير از آن، بر اين اساس مسئوليّت نخبگان و توده­هاي مردم، در اِعمال حاكميّت، به صورت رأي، بسيار سنگين است. به ديگر تعبير؛ رأي مردم، براي اعمال حاكميّت خود، كه در انتخاب رهبر، رياست جمهوري، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و ... تجلّي پيدا مي­كند، بايد؛آگاهانه، با احساس مسئوليّت و تعهّد ديني، و با رعايت ملاك­هاي شايستگي باشد، كه به اهمّ آن­ها ذيلاً اشاره مي­شود:

1-      الگوي رفتاريِ جامعه بودن.

به اين معنا كه نوع رفتار و كردار و شيوه زندگي و نوع تعامل اجتماعي، گوياي ميزان باور و التزام به دين باشد.

از آن جهت كه، نمايندگان مجلس بستر سازانِ عدالت اجتماعي تلقّي مي­شوند، بايد زمينه و بستر عدالت در درون و رفتارشان وجود داشته باشد، و اِلّا عدالت اجتماعي قابل تحقّق نخواهد بود. از اين جهت است كه شرط لازم  براي برخي مديران، داشتن عدالت و براي برخي ديگر، التزام عملي داشتن به اسلام ذكر شده است و يكي از لوازم التزام داشتن به دين، صداقت و امانت­داري است.

2-      توانمندي و كفايت.

 اميرالمؤمنين عليه السّلام، شرط لازم براي مديريّت را كفايت و توانمندي و امين بودن مي­داند و مي­فرمايد:"لاتقبلنّ في استعمال عمّالك و أمرائك شفاعة، اِلّا شفاعة الكفاية و الامانة" (ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج20، حكمت 184، ص276.)

[ هرگز در بكار گيري مديران شرطي جز كفايت و امانت مپذير.]

و همين طور فرمود :"إنّ أحق الناس بهذا الامر أقواهم عليه و أعلمهم بامر الله"(نهج البلاغه، خطبه 17)

[ شايسته­ترين و لايق­ترين فرد براي تصدّي امور جامعه، توانمند­ترين آن­ها در اداره امور جامعه و داناترين به امر(و احكام) خداوند است.]

اميرالمؤمنين عليه السّلام، ملاك­هاي شايستگي را اين گونه برمي­شمرد:

 بنابراين اگر ملاك­هاي مذكور در رأي دادن رعايت نشود و ملاك­هاي غير ديني مبناي انتخاب قرار گيرد؛ رأي منجر به شايسته سالاري نمي­شود، و حكومت در دست نااَهلان و ناشايستگان مي­افتد، چنان­كه اميرالمؤمنين عليه السّلام مي­فرمايد:

"وَ لَكِنَّنِي آسَى أَنْ يَلِيَ هَذِهِ الْأُمَّةَ [أَمْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ] سُفَهَاؤُهَا وَ فُجَّارُهَا فَيَتَّخِذُوا مَالَ اللَّهِ دُوَلًا وَ عِبَادَهُ خَوَلًا وَ الصَّالِحِينَ حَرْباً وَ الْفَاسِقِينَ حِزْباً " (شرح نهج البلاغة ابن أبي الحديد، ج 17، ص: 225)

[ ولي نگراني من از آن است كه بر امور اين امّت افراد ابله(و نادان) و بدكار حاكميّت پيدا كنند و بيت المال را بين خود شان تقسيم كنند و بندگان خدا را غلامان و صالحان را دشمنان و فاسقان را ياران خويش قرار دهند...]

اين معنا در انتخابات مجلس از اهميّت بيشتري برخوردار است، زيرا امام خميني (ره) در دو تعبير بلند خود، مجلس را عصاره فضائل ملّت و در رأس امور مي­دانست. و طبق قانون اساسي نيز، مجلس سه وظيفه مهم بر عهده دارد، كه اين سه وظيفه، در رأس امور بودن را مشخص مي­كند و آن­ها عبارتند از:

1-    قانون­گذاري

2-    انتخاب هيأت وزيران

3-    نظارت بر كاركرد دستگاه­ها

اگر نمايندگان مجلس، شايستگان و عصاره فضائل ملّت نباشند، هر سه شأن مهمّ مذكور دچار ضعف مي­شود و اين ضعف به جامعه سرايت مي­كند و عوارض زير را به دنبال خواهد داشت:

1-    قوانين ضعيف و ناكارآمد به تصويب مي­رسد.

2-    وزراء و به تبع آن، مديران و كارگزارن غير شايسته و ناكار آمد بر سر كار مي­آيند.

3-    نظارت بر كاركرد دستگاه­ها يا انجام نمي­شود، و يا با ضعف همراه خواهد بود.

و از عوارض مهمّ آن:

1-    ناكارآمد نشان دادن نظام ديني.

2-    نارضايتي عمومي.

3-    دلسرد شدن ملّت­هاي مسلمان دنيا.

4-    برآورده شدن آرزوي دشمنان اسلام.

بنابراين هدفي را كه دشمنان اسلام با به راه انداختن جنگ هشت ساله، و شبيخون فرهنگي و جنگ نرم نتوانستند به آن دست يابند، با رأي غير مسئولانه و نا آگاهانه مردم مي­توانند به آن برسند، از اين­جاست كه رمز بيان بلند پيامبر اعظم صلّي الله عليه و آله را در خيانت تلقّي كردن عدم انتخاب شايستگان، براي بخش­هاي مديريتي جامعه، بيشتر مي­توان پي برد، كه در دو حوزه فرمودند:

1-      در حوزه انتخاب شوندگان:

« من تقدّم على المسلمين و هو يرى أنّ فيهم من هو افضل منه، فقد خان اللَّه و رسوله و المسلمين.» (الغدير، 8/291)

[ هر كس خود را براي مديريت جامعه عرضه كند در حالي كه بداند شايسته­تر از او وجود دارد، به خدا و رسول او و مسلمان­ها خيانت كرده است.]

2-      در حوزه انتخاب كنندگان:

" من تولّى من أمر المسلمين شيئا فاستعمل عليهم رجلا و هو يعلم أنّ فيهم من هو أولى بذلك و أعلم منه بكتاب اللّه و سنّة رسوله فقد خان اللّه و رسوله و جميع المؤمنين. (مجمع الزوائد، تأليف الحافظ الهيثمي 5- 211.)

[هر كس متولّي بخشي از امور مسلمين شود و كسي را براي تصدّي امور آن­ها برگزيند، در حالي كه مي­داند شايسته­تر از او براي آن امر و آگاه­تر از او به كتاب خدا و سنّت رسولش وجود دارد، به خدا و رسول و تمامي مؤمنين خيانت كرده است.]

و در بيان ديگري به همين معنا فرمود:

" من ولى أحدا من المسلمين و هو يعلم أن فيهم من هو أولى بذلك و أعلم بكتاب الله و سنة نبيه فقد خان الله و رسوله" ( أخبار القضاة ، تأليف وكيع 67: 1)

[ هركس مسلماني را (براي تصدّي امور مسلمين) برگزيند در حالي كه مي­داند شايسته­تر از او براي آن امر و آگاه­تر از او به كتاب خدا و سنّت رسولش وجود دارد، به خدا و رسولش خيانت كرده است. ]

نتيجه اين­كه؛ شركت مردم در انتخابات و دادن رأيِ آگاهانه به فرد اَصلح، در حقيقت دو رأي تلقي مي­شود: يكي رأي مجدّد به اصل نظام و ديگري رأي به فرد اَصلح، كه برآيند آن، كارآمد نشان دادن نظام و حلّ مشكلات مادّي و معنوي جامعه خواهد بود.

ابوالحسن مخزن موسوي